دوشنبه, 05 فروردين 1392 ساعت 06:51

کاربردفیزیک درپزشکی=فیزیک پزشکی

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

فیزیک پزشکی به معنی کاربرد فیزیک در حرفه پزشکی است، مانند رادیوگرافی ، سونوگرافی ، بینایی‌سنجی و ... چون بیوفیزیک به معنی فیزیک حیات است، فیزیک پزشکی درباره فیزیک حیات بشر بحث می‌کند. مانند گردش خون ، آناتومی گوش ، آناتومی چشم و...

 


می توان گفت فیزیک پزشکی شاخه‌ای کاربردی از فیزیک است که با کاربردهای انرژی برای تشخیص و درمان بیماری‌ها سر و کار دارد، و با الکترونیک پزشکی، مهندسی زیست، و فیزیک بهداشت (کنترل و محافظت از پرتو) رابطه نزدیکی دارد. به عبارت دیگر ، می‌توان چنین بیان کرد که فیزیک پزشکی ، ابزاری بسیار قوی و قدرتمند است که می‌تواند در اختیار پزشکان و مهندسان پزشکی قرار گیرد.

 

ویژگی های فیزیک پزشکی به این صورت است که

 * کاربرد علم فیزیک در نیازهای پزشکی.

 *زاییده تحقیقات دو جایزه نوبل در فیزیک، و باعث دو جایزه نوبل در پزشکی و فیزیولوژی.

 * عهده دار پایه‌های فنی علومی چون رادیولوژی، آنکولوژی پرتویی، و پزشکی هسته‌ای.

 * ساخته شده بر پایه‌های علم فیزیک، اما با پیکر دانش و پژوهشی مجزا.

 *  علمی مجزا از بیوفیزیک.

 * در برگیرنده روشهای تجربی و نظری، اما ذاتاً یک رشتهء کاربردی.

متـخصصیــن فیـزیك پزشـكـی میتوانند در بخـشهای رادیـوتراپی در رابطه باطراحی درمان ، دزیمتری ، كنترل كیفی دستگاههـا و بعنـوان مشـاور درخرید سیستم ها و همچــنین بعنوان مسئـول فیزیك بهداشـت بخش رادیو تراپی انـجام وظـیـفه نمایند . در بخشهای رادیولژی و پزشكی هســته ای نــیز وظایـف مشابــهی از جمـله مشـاوره درخـرید دستگــاه ، انجـام آزمـون پــذیـرش سیـستم پـس ازنصب ، كنترل كـیفی دستگاهها و بعـنوان مسئول فیـزیك بهـداشت فعـال باشـند . بـدلیـل عدم حضور مــتخصـصیــن فیزیك پزشكی در این بخشها علاوه بر صدمات جبران ناپــذیر جـانی ومالـی و نارســائیـهای بسـیار زیادی دربخشـهای مختـلف را بـوجود می آورد .

 

شاخه بندی فیزیک پزشکی

فیزیک پزشکی امروزه گسترهء قابل توجهی از علوم و فناوری‌های متفاوتی را پوشش می‌دهد و در بر گیرندهء موضوعات و مباحث متعددی از رادیوبیولوژی گرفته تا پردازش سیگنال میباشد. لذا دشوار بتوان مرزهای معین و مشخصی را برای آن تعریف کرد. اما غالبا فیزیک پزشکی را میتوان به چهار دسته متفاوت کلاسه بندی کرد.

 

تصویر برداری تشخیصی

تصویربرداری پزشکی (Diagnostic Imaging): در این شاخه از فیزیک پزشکی، با مدالیته‌‌هایی همچون سی تی اسکن، ام آر آی (تصویر برداری تشدید مغناطیسی)، سونوگرافی، ماموگرافی، فلوروسکوپی، و رادیوگرافی معمولی میتوان سر و کار داشت.8 پرتوشناسی زیرمجموعهء این شاخه از فیزیک پزشکیست. طراحی و ضمانت کارکرد صحیح (accreditation) و کنترل کیفیت (Quality Control) اینگونه دستگاهها بر عهدهء فیزیکدانهای پزشکی می‌باشد.

 فیزیک بهداشت

فیزیک بهداشت (Health Physics): در این شاخه از فیزیک پزشکی بر روی مباحثی تمرکز می‌شود که سرو کار با محاسبات کنترل کیفیت (Quality Control) و بویژه دوزیمتری، و شرایط محافظت از پرتوهای یونیزان (Radiation Protection) در محیط‌های متفاوت دارد. طراحی سیستم‌های حفاظتی در بخش‌های رادیوتراپی و پرتوافکن در بیمارستان‌ها، وضع قوانین و پروتوکول‌های کار با رادیوایزوتوپ‌های گوناگون و ضایعات هسته‌ای در سطح کشوری، و حتی مسئولیت ضمانت سیستم‌های پوششی (Shielding calculations) و حفاظتی راکتورهای هسته‌ای از وظایف متخصصین فیزیک بهداشت میباشد.

رادیوتراپی

رادیوتراپی (Radiation Therapy): در پزشکی معضلات زیادی (بطور مثال بسیاری از سرطان‌ها) را می‌توان نام برد که توسط پرتوزایی (گاما، الکترون، پروتون، و نوترون) معالجه و یا حتی مداوا می‌شوند. مسئولیت عملکرد و تضمین کارکرد (Quality Control and Accreditation) اینگونه سیستم‌ها بر عهدهء متخصص رادیو تراپی است.9 در فرم نوین، متخصصین این رشته اغلب بر روی و یا با دستگاههای پرتوزایی نظیر چاقوی گاما، سایبر نایف، پروتون درمانی، لیناک، و یا توموتراپی مطالعه و سرو کار دارند، و یا در زمینه‌هایی مثل برکیتراپی تخصص می‌گیرند.

 

 پزشکی هسته‌ای

پزشکی هسته‌ای (Nuclear Medicine): با مدالیته‌هایی نظیر اسپکت (SPECT) و پت اسکن (PET) سرو کار دارد. در حقیقت این شاخه هم یک نوع تصویر برداری پزشکی است، اما از آنجایی که مکانیزم تولید پرتو اینجا بر خلاف منشا فتو الکتریکی و عبوری (transmission) منشا in vivo رادیو ایزوتوپی دارد (emission)، این شاخه را اغلب متمایز از سایر مدالیته‌ها دانسته‌اند.

تهیه طرح سه بعدی از بدن 

در سال های 1960تا1970برای تشخیص بیماری ها چهار روش جدید ابداع شد:

 

الف)گرمانگاری: 

نخستین روش گرمانگاری بود که در سال1962عرضه شد.میدانیم که هر جسمی که دمایش بالاتر از صفر مطلق(273-درجه سیلیسیوس)باشد از خود امواجی تابش می کند که به نام امواجی گرمایی معروف است.

از این خاصیٌت یعنی انتشار امواج گرمایی از بدن انسان استفاده شده و اختلاف دمای قسمتی از بدن را به صورت تصویری رنگی تهیه می کنند .این روش برای تحقیق و بررسی رگ های خونی سطحی بدن مفید است و با آن می توان از وجود تومورها نیز با خبر شد.

 

ب)توموگرافی:

پرتوهای ایکس می توانند از بافت های نرم بگذرند،لیکن میزان جذب یا عبور آن ها به غلظت بافت بستگی دارد.چنانچه پرتوایکس در مسیر خود از غدٌه ای بگذرد،میزان جذب آن نسبت به وضعیتی که غدٌه وجود نداشته باشد تفاوت می کند. به کمک کامپیوتر می تواند تصویری را که از بدن گرفته اند،پردازش و اطلاعات دقیق مربوط به ساختمان بدن و وجود غدٌه را مشخص کنند. عملی که با کمک پرتو ایکس و کامپیوتر برای تعیین غدٌه ها صورت می گیرد را ترموگرافی می نامند. 

پ )هولوگرافی(تمام نگاری): 

«دنیس گابور»فیزیک دان نوع جدیدی از عکاسی را در سال1947ابداع کرد که بعداً در موارد گوناگون از جمله در پزشکی از آن استفاده شد.هولوگرافی بر خواص اموج متکی است و تصویری که از شیء گرفته می شود،سه بعدی است.در این طریقه تصویر برداری که از هر عضو بدن گرفته می شود،همه قسمت های اطراف آن عضو کاملاً دیده می شود.برای تهی عکس سه بعدی معمولاًاز پرتوهای لیزر استفاده    می شود.

 

ت)دستگاه تشدید مغناطیسی(NMR):

اساس این دستگاه بر این خاصیت است که هسته اتم های خاصی در صورت قرار گرفتن در میدان مغناطیسی امواجی از خود تابش می کند که قابل ردیابی است.این پدیده درسال 1940شناخته شدوکاربرد آن در پزشکی برای نخستین بار در سوئد توسط«اریش اودبلاد»و از دهه 1950شروع شد.

در سال1973در انگلیس از طریق ردیابی تابش تراکم اتم های هیدروژن در بافت های مختلف بدن نخستین تصویرNMRتهیه شد.از سال 1977به بعد تصویر از مغز نیز به این وسیله گرفته شد.

 

خواندن 2071 دفعه آخرین ویرایش در دوشنبه, 05 فروردين 1392 ساعت 07:01
محتوای بیشتر در این بخش: « NMR
برای ارسال نظر وارد سایت شوید