شنبه, 04 مهر 1394 ساعت 12:13

آشنايي با کاويترون؛ دستگاهي که جرم دندان را مي گيرد مطلب ویژه

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

جرمگيري، يکي از ضروريترين درمانهاي دندانپزشکي است. پلاک ميکروبي، مهمترين عامل ايجاد بيماريهاي لثه و پوسيدگيهاي دنداني است. به علت سطح ناصاف جرمهاي دنداني، تشکيل پلاکهاي ميکروبي بر روي آنها بيش از دندان است و با مسواک زدن نيز نميتوان اين پلاکها را حذف کرد. از طرفي، جرمها باعث بوي بد دهان و بدشکلي دندانها و نيز تخريب لثهها و لق شدن دندان ميشوند. از اين رو، بسيار مهم است که جهت جرمگيري و معاينات دورهاي به طور مرتب به دندانپزشک مراجعه کنيم.

انواع جرمهاي روي دندان
انواع لکهها و جرمهاي روي دندان به دستههاي زير تقسيمبندي ميشود:
 تغيير رنگهايي که بر روي دندان قرار دارد، در واقع پوسيدگيهايي است که معمولاً به صورت سياه رنگ بر روي دندان مشاهده ميشود و در حالتهاي پيشرفته، به صورت حفره در ميآيد.
 تغيير رنگهايي که در ساختمان خود دندان وجود دارد و معمولاً دائمي است، با جرمگيري پاک نميشود.
 تغيير رنگهاي ناشي از مواد غذايي که به طور معمول مصرف ميشود و رسوباتي که بر روي دندان تشکيل ميشود که به آن جرم ميگويند.

کاويترون (جرمگير دندان)
از دستگاه کاويترون (Cavitron) براي جدا کردن و از بين بردن جرم و پلاک روي دندان و داخل لثه يا شکستن جرم دندان استفاده ميشود. اساس کار اين دستگاه، امواج اولتراسوند (فرا صوت) است.

دستگاه کاويترون داراي يک هندپيس است که يک قلم بر روي آن نصب ميشود. هدف کلي در دستگاه کاويترون، مرتعش کردن نوک قلم است که به وسيله ارتعاش آن، جرمگيري صورت ميگيرد. نوک قلم نصب شده بر روي هندپيس، در محدوده فرکانسي 25 تا 30 کيلوهرتز ارتعاش ميکند. روزنه باريکي در نوک قلم وجود دارد که در هنگام استفاده از دستگاه، آب از طريق آن به نوک قلم پاشيده ميشود و به دليل ارتعاش، آب به صورت اسپري پخش شده و حباب تشکيل ميشود. آب اسپري شده علاوه بر خنک کردن دندان و سرد نمودن قلم، باعث سايش شده و به عمل جرمگيري نيز کمک ميکند.

انواع دستگاههاي جرمگير دندان
جرمگيرهاي دندان از نظر سيستم ايجاد ارتعاش به سه دسته زير تقسيم ميشود:
جرمگير اولتراسونيک القايي: در اين نوع دستگاهها، ارتعاش به وسيله سيمپيچ القايي بدنه و ورقههاي مغناطيسي تراکمي قلم کاويترون ايجاد ميشود.
 جرمگير اولتراسونيک پيزوالکتريک: در اين نوع دستگاهها، با استفاده از خاصيت کريستالهاي پيزوالکتريک مانند کوارتز که با ورود نيروي الکتريسيته به آنها موجب ايجاد نيروي مکانيکي ميشود، ارتعاش پيوستهاي توليد ميشود. در اين نوع دستگاهها، حرکات ارتعاشي قلم به صورت عمودي است و حرکت افقي ندارد و همچنين کريستال آنها، حرارت کمتري ايجاد ميکند.
 جرمگير اولتراسونيک هوايي: در هندپيس اين نوع دستگاهها، با استفاده از هواي فشرده ارتعاش ايجاد ميشود و توسط محور مرکزي توخالي که در آن آب در جريان است، ارتعاش به نوک قلم منتقل ميشود.

اجزاي اصلي دستگاه کاويترون
يک دستگاه کاويترون به طور کلي از قسمتهاي زير تشکيل شده است:
 جعبه اصلي
 هندپيس و قلم
 سيستم آب

تصوير 3: دياگرام اجزاي اصلي کاويترون

جعبه اصلي
درون جعبه اصلي دستگاه، بورد الکترونيکي وجود دارد و در جلوي پَنل آن، ولوم تنظيم قدرت و ولوم تنظيم جريان آب و کليد اصلي روشن و خاموش دستگاه قرار دارد. ولوم تنظيم قدرت با گردش در جهت عقربههاي ساعت، قدرت ارتعاش نوک قلم را افزايش ميدهد و ولوم تنظيم جريان آب با گردش در جهت خلاف عقربههاي ساعت، جريان آب خروجي را افزايش ميدهد. بورد الکترونيکي درون جعبه اصلي، شامل منبع تغذيه، نوسانساز و تقويتکننده است.
در منبع تغذيه معمولا از يک ترانس کاهنده، ديود، خازن صافي و رگولاتور استفاده ميشود. برق شهري از طريق کابل برق دستگاه، وارد منبع تغذيه شده و سپس با يک ترانس کاهنده، ولتاژ آن کاهش مييابد. وظيفه رگولاتور نيز که به صورت آيسي است، تثبيت ولتاژ است.
در قسمت نوسانساز، سيگنال سينوسي متناوب با فرکانس ثابت 25 يا 30 کيلوهرتز توليد ميشود. سيگنال خروجي از نوسانساز، توان لازم براي تحريک سيمپيچ هندپيس و ايجاد ميدان مغناطيسي با قدرت بالا را ندارد؛ به همين خاطر بايد توسط يک تقويتکننده توان، تقويت شود.
به طور کلي در الکترونيک دو نوع تقويتکننده سيگنال وجود دارد:
 تقويتکننده دامنه: اين نوع تقويتکننده براي افزايش دامنه سيگنال و آماده کردن آن براي استفاده در مراحل بعدي و پردازش سيگنال به کار ميرود.
تقويتکننده توان: اين نوع تقويتکننده، دامنه را تغيير نميدهد اما تواني را که ميتوان از سيگنال گرفت افزايش ميدهد. به عبارت ديگر، مقدار جريان تأمين شده براي مصرفکننده را افزايش ميدهد. در دستگاه کاويترون، از تقويتکننده توان استفاده ميشود.

 هندپيس و قلم
هندپيس از يک محفظه استوانهاي شکل، يک سيمپيچ و قاب که از اجزاي داخلي محافظت ميکند، تشکيل شده است. يک شيلنگ باريک و کابل ارتباطي مخصوص، کار انتقال جريان برق و آب را از دستگاه به هندپيس بر عهده دارند. هندپيس شامل سيمپيچي است که با اِعمال جريان متناوب به آن، ميدان مغناطيسي متغيري داخل آن به وجود ميآيد. ورودي هندپيس داراي يک مسير براي آب و سيمي براي جريان الکتريسيته است. وقتي آب به هندپيس وارد شد، از دور ورقههاي متراکم فرومغناطيس که انتهاي آنها به يکديگر جوش خورده است، عبور کرده و سپس از داخل مجرايي که روي قلم براي عبور جريان آب تعبيه شده است نيز عبور ميکند و در نهايت به نوک قلم اسپري ميشود. قطرههاي آب به دليل نيرويي که به آنها وارد ميشود، قابليت تشکيل حباب (Cavitation) دارند.
نوک قلم، تيز بوده و از جنس فولاد ضد زنگ است. وظيفه قلم اين است که با فرکانس 25 يا 30 کيلوهرتز مرتعش شود و بر اثر برخورد ذرات و مولکولهاي آب که به صورت ضربات مکانيکي به سطح دندان وارد ميشود، باعث جدا شدن جرمها و پلاکها ميشود. قلمها ميتوانند از هندپيس جدا شوند و پس از جداسازي، ميتوان آنها را استريل کرد.
جريان الکتريکي از طريق سيم وارد سيمپيچ ميشود. با ورود جريان متناوب به سيمپيچ، ميدان مغناطيسي متغيري دور ورقههاي قلم ايجاد ميشود که باعث تغيير طول اين ورقهها و در نتيجه، ارتعاش ميشود. حرکت ارتعاشي قلمها هم به صورت عمودي و هم به صورت افقي است. ارتعاشات عمودي براي جرمگيري مناسب است اما ارتعاشات افقي در هنگام برداشتن پلاکهاي زير لثهاي ، سبب خونريزي زيادي ميشود و بهتر است از نوع پيزوالکتريک به دليل کم بودن ارتعاشات جانبي آن ، براي برداشتن پلاکهاي زير لثهاي استفاده شود.
در قسمت هندپيس، دو سيمپيچ وجود دارد ؛ يک سيمپيچ براي تحريک و ايجاد ميدان مغناطيسي و سيمپيچ ديگر که در مجاورت اين سيمپيچ قرار دارد، سيمپيچ فيدبک يا برگشتي نام دارد که اين سيمپيچ به دستگاه بر ميگردد و اين امکان را به وجود ميآورد که دستگاه، فرکانس را بسنجد و فرکانس تحريک سيمپيچ اوليه روي مقدار موردنظر کاربر، ثابت نگه داشته شود.
در بازار قلمهايي وجود دارند که از لحاظ ابعاد، جنس و ضخامت به گونهاي طراحي و ساخته شدهاند که فقط با فرکانس 25 يا 30 کيلوهرتز مرتعش ميشوند. اگر دستگاه با فرکانس 25 کيلوهرتز کار کند، نوع قلم هم بايد از نوع 25 کيلوهرتز باشد و همچنين اگر دستگاه با فرکانس 30 کيلوهرتز کار کند، نوع قلم بايد 30 کيلوهرتز باشد. البته بعضي دستگاهها دوفرکانسي هستند و هر دو فرکانس را دارند. 

تصوير 5: قسمتهاي مختلف يک نمونه قلم کاويترون

در هنگام استفاده از کاويترون نبايد نوک قلم را بيش از حد به روي دندان فشار داد؛ زيرا موجب افزايش ميزان گرماي توليد شده، کاهش ميزان ارتعاش و در نتيجه کاهش ميزان بازدهي جرمگيري خواهد شد.
همچنين بايد توجه داشت که نوک قلم بيشتر از 10 ثانيه بر روي يک محل قرار نگيرد؛ زيرا گرماي بيش از حد باعث آسيب رسيدن به بافت دندان و لثه ميشود. بهترين روش جرمگيري، در نظر گرفتن 3 يا 4 دندان و انجام جرمگيري آنها به طور متوالي است. 

 سيستم آب
در هنگام کار با کاويترون، بخش عمدهاي از انرژي مکانيکي به گرما تبديل ميشود که باعث گرم شدن هندپيس و بافت دهان مي شود. وظيفه سيستم آب، خنک کردن اين دو قسمت است.
مسير آب به اين صورت است که ابتدا از مجراي ورودي که معمولاً پشت دستگاه قرار دارد، وارد دستگاه ميشود و با عبور از فيلتر، وارد شير برقي (سلونوئيد) ميشود. وظيفه شير برقي، قطع و وصل کردن جريان آب با فرمان اپراتور است. بدين منظور براي برقراري جريان آب، از يک پدال پايي استفاده شده است. پدال از دو قاب فلزي يا پلاستيکي و يک عدد ميکروسوييچ تشکيل شده است که به وسيله کابل بلندي به صورت فيش يا مستقيم به دستگاه متصل ميشود.
در مسير آب بعد از شير برقي، يک شير دستي مينياتوري قرار دارد که براي تنظيم کردن ميزان خروجي آب به کار ميرود. اين شير دستي با تغيير دامنه سيگنال ارتباط دارد؛ يعني قدرت ارتعاش را تغيير ميدهد. ولوم اين شير دستي روي پانل جلوي دستگاه قرار دارد. بعد از اين شير، آب توسط يک شيلنگ باريک به سمت هندپيس هدايت خواهد شد و از طريق روزنهاي، آب به نوک قلم اسپري ميشود.
از يک واشر اورينگ (O-Ring) براي آببندي و جلوگيري از نشتي آب استفاده ميشود که در صورت خرابي آن، از حد فاصل قلم و هندپيس، آب نشت خواهد کرد.
در بعضي دستگاهها از سيستم خروجي آب، هوا و بيکربنات سديم براي برداشتن رنگدانه و پلاک استفاده ميشود.

دلايل استفاده از اسپري آب
 شستشو: همراه با عمل جداسازي جرم و پلاک از دندان ، شستشو نيز انجام ميشود.
 خنک کردن دندان: اعصاب دندان به ضربه، تراشيدن و گرما بسيار حساس است و اسپري کردن آب به هنگام جرمگيري باعث ميشود که از گرما و ضربه جلوگيري شود.
سرد کردن هندپيس: اسپري آب باعث کاهش دماي هندپيس خواهد شد.
 کمک به عمل جرمگيري: حبابهاي ايجاد شده، سطح دندان را صيقل ميدهند و جرمهاي با ضخامت کم را جدا ميکنند.

روش نگهداري دستگاه
 قبل از هر نوبت جايگذاري قلم در داخل هندپيس، ميبايست عمل هواگيري انجام گيرد.
 از ضربه وارد شدن به قلم جلوگيري شود.
 هرگز بدون آب از قلم استفاده نشود.
 به منظور استريل نمودن قلم، از اتوکلاو و يا مواد استريلکننده استفاده شود و هيچگاه از فور و حرارت خشک استفاده نشود.

مشکلات عمده دستگاه
 در قسمت منبع تغذيه، معمولاً ديودها و رگولاتورها خراب ميشوند که بايد تعويض شود.
 احتمال سوختن فيوز شيشهاي که در قسمت پشت دستگاه تعبيه شده وجود دارد که در صورت سوختن آن، برق دستگاه قطع ميشود.
اغلب ممکن است در قسمتهاي کابل يا سيمپيچ دستگاه اشکال ايجاد شود که در اين صورت، قسمتهاي مذکور بايد تعويض شود.
 در قسمت قلم و هندپيس دستگاه ممکن است ايرادات زير به وجود آيد:
الف) خراب شدن واشر اورينگ
ب) رسوب گرفتن مسير آب روي قلم
پ) جدا شدن تسمه از محل جوش
ت) پيچ خوردن شيلنگ باريک آب؛ به طوري که امکان برطرف کردن پيچخوردگي وجود نداشته و بايد کل کابل انتقال جريان آب و برق به هندپيس تعويض شود.
 در قسمت نوسانساز معمولاً ترانزيستور قدرت خراب ميشود که بايد تعويض شود.
 در سيستم آب معمولاً مشکلات زير وجود ميآيد:
الف) جرم گرفتن و مسدود شدن مسير آب
ب) خراب شدن شير برقي
پ) خراب شدن ولوم

خواندن 2852 دفعه آخرین ویرایش در شنبه, 04 مهر 1394 ساعت 12:14
برای ارسال نظر وارد سایت شوید