چهارشنبه, 11 ارديبهشت 1392 ساعت 09:49

HIFU

نوشته شده توسط
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)


پيشينه كاربرد فوق صوت در پزشكي، با اندازه گيري مسافت توسط امواج فوق صوت در زير آب شروع مي شود. كشف خاصيت پيزوالكتريك در بعضي از كريستال ها انقلابي در روش‌هاي صوتي-انعكاسي فركانس بالا به شمار مي رود. كاربرد انرژي فوق صوت درپزشكي در زمينه درمان  با استفاده ازاثرات گرمايي انرژي فوق صوت آغاز شد.دانشمندان با مطالعاتي كه در زمينه سيستم اعصاب مركزي انسان انجام دادند  دريافتند كه انرژي فوق صوت مي تواند به ميزان زياد در يك حجم كوچك متمركز  شود و وسيله خوبي براي ايجاد تغييرات غير تهاجمي در بافت سلولي است.بعدها روش‌ها و تجهيزات جراحي با استفاده از انرژي فوق صوت ابداع شد و تعداد زيادي عمل برروي مغز حيوانات و سپس  برروي مغز انسان ها كه داراي بيماري هايي نظير هاپيركينيتك و ديتونيك (شامل پاركينسون) بودند با موفقيت انجام  شد.

هايفو چيست؟
هايفو (HIFU) يا انرژي "فوق صوت متمركز با شدت زياد(Ultrasound   Focused   Intensity   High) " تكنولوژي جديدي است كه از امواج فوق صوت همگرا با شدت زياد براي توليد گرما استفاده مي كند. اين امواج توسط مبدل هاي صوتي پرقدرت (Transducer) توليد مي‌شوند.
استفاده از تكنيك‌  ( HIFUامواج متمركز و تقويت شده اولتراسوند) يك پديده جديد پزشكي‌ ‌است كه در آن با استفاده از تكنولوژي زيستي تحول عظيمي در پزشكي و خصوصا جراحي به‌ ‌وجود مي آيد. دستگاه‌  HIFU داراي يك مبدل مقعر فرا صوت است كه امواج فراصوت را توليد‌ ‌و متمركز مي سازد. امواج متمركز شده در ناحيه كانوني از انرژي بسيار بالايي‌ ‌برخوردار هستند و توسط يك پروب، بافت مورد نظر را احاطه كرده و دما را در مدت بسيار‌ ‌كوتاه بالا مي برند، به گونه اي كه موجب نكروز بافتي يا بسته شدن مجراي عروق در حال خونريزي مي شوند‌.‌
از اين روش مي توان در متوقف كردن خونريزي هاي داخلي مانند خونريزي كبد يا از بين بردن تومورهاي خوش خيم و بد خيم استفاده كرد. با نكروز كردن‌ ‌بافت سرطاني مورد نظر توسط‌  HIFU در پروستات، كبد، مثانه، كليه، رحم و طحال مي توان بدون عوارض ناشي از جراحي مثل خونريزي، عفونت يا چسبندگي محل‌ ‌عمل و عوارض ناشي از بيهوشي  بدون امكان عود مجدد از بين مي‌رود و بيمار به سرعت دوران نقاهت و بهبودي را طي مي كند.
 ‌هايفو از نظر بهره گيري از تمركزامواج براي تاثير گذاري برروي بافت سلولي مشابه ليزراست اما تفاوت اساسي هايفو و ليزر در موقعيت دقيق نقطه تمركز انرژي نسبت به منبع آن است. نور ليزر دقيقا در محل مولدآن به صورت هم فاز با طول موج هاي تقريبي بين 4/0تا 1 ميكرون به صورت متمركز توليد مي شود و از نقطه خروج از منبع، انرژي متمركز   ليزر قابل استفاده است. حال آن كه درتوليد هايفو از امواج فوق صوت با فركانس بين 1 تا10 مگاهرتز استفاده شده كه اين امواج از چند منبع فوق صوت فركانس بالا ساطع و در نقطه اي دور از اين منابع متمركز مي شوند.
انرژي هايفو برتري مهمي نسبت به ليزر دارد. اين انرژي مي تواند از ميان بافت هاي سالم عبور كرده و بر روي بافت ناسالم (هدف) متمركز و با ايجاد حرارت آن را به صورت موضعي منهدم كند. در اين روش هايفو تاثيري بر روي بافت هاي جانبي يا بافت‌هاي در طول مسير خود تا نقطه تمركز ندارد و تنها بافت ناسالم را از بين مي برد. حال آنكه ليزر هر بافتي را كه بر سر راهش باشد تحت تاثير قرار مي دهد. تاثير هايفو بر روي بافت سلولي تابعي از فركانس فوق صوت و غلظت انرژي است. با كنترل غلظت انرژي هايفو مي توان نظير ليزر اعمالي چون برش، سوزاندن، تبخير، گرم كردن، انعقاد، فعال سازي نوري و خارج كردن عضو را انجام داد. بدين ترتيب تحت تاثير قرار دادن بافت هاي سلولي در عمق بدون صدمه به بافت هاي مياني و كناري كار برد مهم هايفو است.
شرايط بيمار براي عمل هايفو‌
تاييد متخصص بيهوشي جهت انجام بيهوشي نخاعي يا اپي دورال بر‌ ‌روي بيمار براي انجام عمل‌ ‌هايفو‌ ‌كافي است. ضمنا مصرف هيچ دارويي‌ ‌تعارض با انجام عمل‌ ‌هايفو‌ ‌ندارد. بيماراني كه قبلا  تحت درمان هاي كم تهاجمي  يا ساير روش هاي غير تهاجمي قرار گرفته اند و سرطان پروستات در آنان‌ ‌باز گشته باشد مي توانند درمان‌ ‌هايفو‌ ‌را دريافت كنند.
درمان هايفو به وسيله دستگاه Sonablate انجام مي شود. اين دستگاه به صورت همزمان وظيفه تابش انرژي فوق صوت متمركز با شدت زياد و تصوير برداري از پروستات را به عهده دارد. فركانس امواج فوق صوت در درمان و تصويربرداري 4 مگاهرتز است. علت اين انتخاب آن است كه تصوير برداري فوق صوت براي تشخيص مرز خارجي غدد بزرگ نظير پروستات و ترسيم دقيق حجم آن ها در فركانس 4 مگاهرتز بالاترين كيفيت را دارد.
نتايج درماني هايفو
روش هايفو در درمان سرطان پروستات در اروپا، ژاپن و ايالات متحده امريكا ، در صد موفقيت بالايي داشته است. اين ميزان موفقيت برابر يا حتي در دراز مدت بالاتر از عمل جراحي راديكال پروستاتكتومي بوده است. در عين حال هايفو عوارض بسيار كمتري نسبت به عمل جراحي دارد. هايفو در مقايسه با روش هاي درماني كم تهاجمي مانند براكي تراپي و راديوتراپي از موفقيت بسيار بالاتر و عوارض بسيار كمتري برخوردار است.
چه كساني نمي توانند از هايفو استفاده كنند؟
موارد عدم امكان استفاده از روش هايفو محدود و عبارتنداز:
* بيماراني كه بزرگي پروستات آن‌ها بيش از 50 گرم باشد. در اين موارد با تزريقات دارويي هر 28 روز يك بار به تعداد 3 تا 5 تزريق، غده پروستات كوچك شده و سپس عمل هايفو امكان پذير مي شود.
*بيماراني كه رسوب بزرگ كلسيم در غده پروستات دارند. در اين موارد مي توان ابتدا با روش TURP  اين رسوبات بزرگ را خارج  كرده  و سپس عمل هايفو را انجام داد.
*بيماراني كه دچار تنگي شديد در ناحيه مقعد هستند.
*بيماراني كه به لاتكس حساسيت دارند.
 مزاياي روش هايفو
 *عدم نياز به داشتن محيط استريل براي انجام هايفو
 *بدون خون ريزي
 *نتيجه خوب درماني
 *عوارض بسيار كم
 *نداشتن محدوديت سني
 *مدت كوتاه بستري در بيمارستان
 *روش كار ساده
 *قابليت تكرار
مكانيزم درمان
تاثيرات اولتراسوند روي بافت سرطاني به صورت‌ ‌آثار گرمايي و كاويتاسيون آشكار مي شود.
در توضيح اثر گرمايي مي توان موارد زير را ذكر كرد‌ :
‌انرژي كه يك موج اولترا سوند با خود حمل مي كند، با عبور از بافت‌ ‌تضعيف مي‌شود‌، اين تضعيف در اثر جذب آكوستيكي (صوتي) و پديده پخش (Scattering) است.جذب آكوستيكي باعث افزايش دما در بافت  مي شود .گرچه  عمل جذب80-60درصد كل تضعيف را تشكيل مي دهد و بقيه مربوط به پديده  پخش است.
كاويتاسيون كه يكي از‌ ‌اثرات غير گرمايي اولتراسوند است تا حدودي پيچيده و غير قابل پيش بيني است، اما‌ ‌نتيجه آن  مانند اثر گرمايي  نكروز سلولي است. اولتراسوند موجب لرزش بافت شده و در‌ ‌ساختار سلول تراكم و انبساط ايجاد مي كند .در طول مدت انبساط در مايعات سلولي ، گاز‌ ‌مي تواند به صورت حباب هايي از محلول خارج شود.اين حباب ها پس از تشكيل يا به سرعت‌ ‌از بين مي روند ،يا بزرگ تر شده و باعث ايجاد فشارهاي مكانيكي و توليد دماي 2000تا‌ 5000 ‌درجه كلوين در محيط هاي ميكروسكوپي مي شوند.كاويتاسيون به عواملي مانند طول‌ ‌پالس فركانس و شدت وابسته است‌.
‌در دماي بالاتر از 56 درجه سانتي گراد(تنها به مدت‌ 1‌ثانيه)در سلول ها سميت گرمايي اتفاق افتاده و باعث ايجاد نكروز انعقادي و مرگ سلولي بازگشت ناپذير در بافت مورد نظر مي‌شود.با كاهش زمان تابش، جريان خون توانايي كاهش دماي حجم كانوني گرم شده را ندارد .در شيوه هايپرترمي با HIFU  در طول درمان، دما‌ ‌در حجم كانوني در تابش هاي كمتر از 3ثانيه به60تا80 درجه سانتيگراد مي رسدكه باعث مرگ سلولي موثر وچشمگيري در آن ناحيه مي شود.حجم بخش كانوني به صورت بيضوي با قطر mm 2-1و طول cm2-1در راستاي محور تابش است‌.‌
مشخصات فني دستگاه
تعداد زيادي از دستگاه‌هاي HIFU در مطالعات آزمايشگاهي استفاده شده است اما تعداد كمي از اين دستگاه ها به صورت رايج‌ ‌استفاده كلينيكي دارند.دستگاه هايHIFU به دو دسته كلي تقسيم مي شوند‌ :
1) ‌خارج بدني (extracorporeal) و 2) داخل ركتومي . (transrectal)
دستگاه‌ ‌خارج بدني براي هدف قراردادن بسياري از اندام ها به كار رفته است . ايندستگاه ها‌ ‌اصولا فاصله كانوني بزرگ تري نسبت به دستگاه هاي ترانس ركتال دارند . به همين‌ ‌دليل معمولا ترانسديو سرهاي آن‌ها ابعاد بزرگ تري دارند (به جز دستگاه هاي مورد‌ ‌استفاده در چشم پزشكي) و با فركانس پايين تر و شدت بالاتري نسبت به دستگاه هاي مشابه‌ ‌ترانس ركتال كار مي كنند به اين دليل كه با كاهش فركانس امواج اولتراسوند نفوذ‌ ‌پذيري آن بيشتر مي شود . دستگاه هاي ترانس ركتال براي درمان بيماري هاي پروستات  به‌ ‌كار مي رود.

روش هايفو در درمان سرطان پروستات در اروپا، ژاپن و ايالات متحده امريكا ، در صد موفقيت بالايي داشته است. اين ميزان موفقيت برابر يا حتي در دراز مدت بالاتر از عمل جراحي راديكال پروستاتكتومي بوده است.

 

خواندن 1860 دفعه آخرین ویرایش در چهارشنبه, 11 ارديبهشت 1392 ساعت 09:53
محتوای بیشتر در این بخش: « TCD=transcranial doppler ultrasound سونيكيد (sonicaid) »
برای ارسال نظر وارد سایت شوید