پنج شنبه, 15 فروردين 1392 ساعت 20:07

نحوه کارکرد دستکاه سونوگرافی

نوشته شده توسط

مفاهيم پايه
سـونـوگـرافـي (sonography) از دوكلمـه   sound بـه معني صدا يا صوت  و  Graphic به معني تصوير و ترسيم تشكيل شده است.

 

فيزيولوژي
سونوگرافي يكي از روش‌هاي تشخيص بيماري در پزشكي است. به اين روش اكوگرافي، پژواك ‌نگاري و صوت ‌نگاري هم گفته مي شود. اين روش بر مبنـاي امـواج مـاورا صـوتـي بـوده و بـراي بـررسـي بـافت هاي زيرجلدي مانند عضلات ، مفاصل ، تاندون ها و اندام هاي داخلي بدن و ضايعات آن ها استفاده مـي شـود. همچنيـن سـونوگرافي كاربردهاي درماني نيز دارد. امروزه يكي از ابزارهاي مهم در تشخيص وضعيت جنين در دوران حاملگي استفاده از دستگاه سونوگرافي است .

چگونه كار مي كند؟
در سونوگرافي، تصاوير با استفاده از امواج فراصوت (امواج صوتي با بسامد بالا و غير قابل شنيدن) ايجاد مي‌شوند. در اين روش، وسيله‌اي به نام مبدل را بر روي پوست حركت مي‌دهند (در برخي موارد آن را به داخل منافذ بدن و راست روده وارد مي‌كنند) و با آن امواج فرا صوت را به داخل بدن ارسال مي‌كنند. هر كجا كه بافت‌هاي با تراكم مختلف به هم مي‌رسند يا هر جا كه بافت كنار مايع قرار دارد‌، امواجي منعكس مي‌شوند.
مبدل ، اين امواج را دريافت و آن‌ها را به رايانه منتقل مي‌كند تا تصاويري بر روي نمايش‌گر ايجاد شود. اين تصاوير مرتب در حال تغيير هستند و  از اين رو مي‌توان حركت را هم مشاهده كرد. پزشكان اغلب از سونوگرافي براي مشاهده جنيـن در رحـم يـا ديـواره‌هـا و دريچـه‌هـاي قلـب يـا شنـاسايي ناهنجاري‌هايي همچون مشكلات كبد و كيسه صفرا و كيست و سنگ ادراري استفاده مي‌كنند.

 

سو نوگرافي داپلر رنگي
يكي ديگر از انواع سونوگرافي، سو نو گرافي داپلر رنگي است . اين روش كه جهت و سرعت جريان خون را نشان مي‌دهد، براي شناسايي مشكلاتي همچون تنگي سرخرگ‌ها يا لخته‌هاي سياهرگي به كار مي‌رود.

اجزاء سو نوگرافي
 ‌دستگاه سو نوگرافي شامل اجزاء زير است:
1- پروب   
2- مانيتور، تصاوير منعكس شده از امواج صوتي را مي  توان در آن مشاهده كرد.

مزايا، معايب و محدوديت‌ها
سـونـوگرافي، روشي غيرتهاجمي و اغلب بدون درد است (چون در آن از سوزن يا تزريقي استفاده نمي‌شود.) به طور گسترده، در دسترس  و همچنين به راحـتــي قــابــل اسـتـفــاده اسـت و نـسـبـت بـه سـايـر روش‌هـاي تـصـويـربـرداري، كم‌هزينه‌تر است. از طرف ديگر، اشعه‌اي در آن استفاده نمي‌شود و در ‌ضمن تصاويري ارائه مي‌دهد كه نسبت به تصاوير حاصل از x-ray، كيفيت بالاتري دارد. از سويي، مشكلات سلامت ايجاد نمي‌كند و اگر لازم باشد، مي‌تواند بارها تكرار شود.

انواع دستگاه
پيشـرفـت‌هـاي انجـام گـرفتـه در تكنـولـوژي اولتـراسـوند، شامل اولتراسوند سه‌بعدي  (كه اطلاعات امواج صوتي را در قالب تصاوير سه بعدي درمي‌آورد)، چهاربعدي كه نوعي از سه بعدي است و همزمان، حركت را در زمان اصلي به نمـايـش مـي‌گـذارد و سـونـوگـرافـي داپلـر كـه مـي‌تـوانـد بخشـي از يـك بـررسي اولتراسوندي باشد.   يك روش مخصوص اولتراسوند  جريان خون را در طول رگ‌هاي بدن، شامل شريان و وريدهاي اصلي در شكم، اندام‌ها و گردن، ارزيابي مي‌كند. 

دستگاه سونوگرافی جیبی

بالاخره دستگاه سونوگرافی قابل حملی که در زمستان گذشته مجوز FDA (سازمان نظارت بر غذا و دارو آمریکا) را برای حضور در بازار کسب کرده بود، پای خود را از موسسه تحقیقاتی Mobisante بیرون گذاشت و رسما وارد دنیای عرضه و تقاضا شد. این دستگاه که MobiUS (اولترا سوند همراه) نام دارد، می تواند به راحتی در جیب جا شود و کارهای یک دستگاه سونوگرافی معمول را انجام دهد. بنابراین دیگر برای انجام بررسی های سونوگرافی نیازی نیست تا بیمار به مراکز تشخیصی-درمانی مجهز اعزام شود.

در سونوگرافی بیشتر، بافت های نرم اندام دیده و بررسی می شوند. پس سونوگرافی وسیله مناسبی برای تشخیص مشکلات استخوان نیست، ولی با آن می توان مشکلات عضلات، رباط ها، تاندون ها و بسیاری بافت های دیگر را بررسی کرد

نوع خاصی از سونوگرافی به نام سونوگرافی داپلر Doppler Sonography وجود دارد. این روش تصویربرداری بر اساس پدیده داپلر کار می کند و هدف از انجام آن، بررسی میزان و سرعت جریان خون در وریدها و شریان های بدن است.

 

سونوگرافی داپلر همچنین برای تشخیص ترومبوز ورید عمقی (لخته شدن خون در وریدهای عمقی ساق پا)، تنگی و انسداد شریانی بویژه در شریان کاروتید استفاده می‌شود.

در مامایی نیز از سونوگرافی داپلر جهت گوش دادن به صدای قلب جنین استفاده می‌شود. همچنین برای ارزیابی تومور و بدشکلی های مادرزادی کاربرد دارد.